Na stupytaniowym teście na licencję maszynisty z dziedziny zagrożeń i zdarzeń kolejowych wypadają 3 pytania. To niewiele, ale każdy punkt się liczy, a tematyka - jak sama nazwa wskazuje - dotyczy sytuacji, w których od Twojej reakcji zależy życie ludzkie. Poniżej znajdziesz skondensowaną wiedzę, którą realnie sprawdza egzamin, opartą wyłącznie na obowiązujących przepisach.
Podział zdarzeń kolejowych
Ustawa o transporcie kolejowym (Dz.U. 2025 poz. 1234) posługuje się trzema kategoriami zdarzeń:
- poważny wypadek - najcięższa kategoria, np. zderzenie pociągów z ofiarami śmiertelnymi lub dużymi zniszczeniami,
- wypadek - zdarzenie z udziałem pojazdu kolejowego, powodujące negatywne skutki dla osób lub mienia,
- incydent - zdarzenie związane z ruchem kolejowym, które nie spełnia kryteriów wypadku, ale ma znaczenie dla bezpieczeństwa.
Dokładne definicje znajdziesz w ustawie, ale na egzaminie najważniejsze jest, abyś umiał przypisać konkretne sytuacje do właściwej kategorii. Pamiętaj, że każda z tych kategorii wiąże się z obowiązkiem zgłoszenia do Państwowej Komisji Badania Wypadków Kolejowych oraz do Prezesa UTK.
Obowiązki pracownika po zauważeniu przeszkody lub wypadku
Zasady postępowania w sytuacjach nietypowych reguluje rozporządzenie w sprawie ruchu kolejowego (Dz.U. 2025 poz. 100). Zgodnie z § 153:
- Każdy pracownik, który dowiedział się o przeszkodzie lub wypadku albo go zauważył, ma obowiązek zgłosić to dyżurnemu ruchu i stacji.
- Dyżurny ruchu i stacji przekazuje informację dyspozytorowi ruchu.
- Dyspozytor ruchu i dyżurny ruchu i stacji, którzy otrzymali zgłoszenie, powinni podjąć wszelkie dostępne środki w celu niedopuszczenia do wypadku, a jeśli to niemożliwe - zmniejszenia jego skutków.
- Jeżeli zgłoszenie dotyczy wypadku lub przeszkody wymagającej wstrzymania ruchu, dyspozytor ruchu lub dyżurny ruchu i stacji zamyka dany tor lub szlak oraz powiadamia zainteresowanych pracowników i właściwe jednostki.
Na egzaminie często pojawia się pytanie: kto zgłasza? - pracownik, komu? - dyżurnemu ruchu i stacji. Pamiętaj też, że na miejscu wypadku prowadzący pojazd kolejowy (czyli Ty, jako maszynista) ma obowiązek przedsięwziąć odpowiednie środki zapobiegające następstwom wypadku oraz zapewnić niesienie pomocy ofiarom.
Osłonięcie miejsca przeszkody
W sytuacji, gdy na torze znajduje się przeszkoda zagrażająca bezpieczeństwu, musisz ją osłonić. Zasady osłaniania określają przepisy wewnętrzne zarządcy infrastruktury, ale na egzaminie sprawdzana jest znajomość ogólnej zasady: osłonięcie ma na celu ostrzeżenie innych pojazdów o niebezpieczeństwie. W praktyce polega to na umieszczeniu sygnałów zatrzymania (np. petard, latarek) w odpowiedniej odległości od przeszkody. Pamiętaj, że dopóki nie masz pewności, że przeszkoda jest osłonięta, nie wolno opuszczać miejsca zdarzenia.
Wydarzenia z ludźmi - ewakuacja podróżnych
W razie wypadku, pożaru lub innego zagrożenia może być konieczna ewakuacja podróżnych. Szczegółowe zasady ewakuacji określa zarządca infrastruktury w przepisach wewnętrznych, ale na egzaminie musisz znać podstawowe obowiązki:
- prowadzący pojazd kolejowy jest odpowiedzialny za podjęcie działań zapewniających bezpieczeństwo podróżnych,
- w przypadku pożaru należy niezwłocznie powiadomić straż pożarną,
- ewakuację prowadzi się zgodnie z procedurami ustalonymi przez zarządcę infrastruktury.
Pożar w pojeździe i w tunelu
Szczególne zagrożenie stanowi pożar w tunelu. W takich obiektach obowiązują specjalne sygnały alarmowe, które musisz znać:
- sygnał A 1 „Alarm” - jeden długi i trzy krótkie tony, powtarzane kilkakrotnie; podawany w celu powiadomienia o niebezpieczeństwie lub przeszkodzie na torze,
- sygnał A 2 „Pożar” - jeden długi i dwa krótkie tony, powtarzane kilkakrotnie; podawany po zauważeniu pożaru.
Na egzaminie może paść pytanie: który sygnał alarmowy podaje się w celu powiadomienia o pożarze? - oczywiście A 2. Pamiętaj, że po podaniu sygnału A 2 należy niezwłocznie powiadomić straż pożarną.
Warunki kontynuowania jazdy
Po zdarzeniu nie zawsze można od razu jechać dalej. Decyzję o kontynuowaniu jazdy podejmuje się po usunięciu przeszkody i sprawdzeniu, czy pojazd oraz infrastruktura są w stanie zapewnić bezpieczeństwo. Zasady te określają przepisy wewnętrzne zarządcy. Na egzaminie zwróć uwagę na to, że nie wolno kontynuować jazdy, jeśli istnieje jakiekolwiek zagrożenie dla podróżnych lub ruchu.
Na czym najczęściej się potykają
- Mylenie sygnałów A 1 i A 2 - A 1 to „Alarm” (jeden długi, trzy krótkie), A 2 to „Pożar” (jeden długi, dwa krótkie).
- Nieprawidłowe wskazanie adresata zgłoszenia - informację o przeszkodzie przekazujesz dyżurnemu ruchu i stacji, a nie bezpośrednio dyspozytorowi (chyba że tak stanowią przepisy wewnętrzne).
- Zapominanie o obowiązku zgłoszenia do Komisji i Prezesa UTK - zarządca, przewoźnik i użytkownik bocznicy mają obowiązek natychmiastowego zgłoszenia poważnych wypadków, wypadków i incydentów do Państwowej Komisji Badania Wypadków Kolejowych oraz do Prezesa UTK.
- Brak wiedzy o tym, kto na miejscu wypadku podejmuje działania - to prowadzący pojazd kolejowy odpowiada za wstępne zabezpieczenie miejsca i pomoc ofiarom.
- Nieznajomość terminów - np. termin na złożenie wniosku o zmianę wpisu do rejestru po zdarzeniu to 14 dni od dnia zajścia zdarzenia (art. 22aa ustawy o transporcie kolejowym).
Podsumowanie
Zagadnienia z tej dziedziny są ściśle związane z Twoją przyszłą pracą. Na egzaminie padną z nich 3 pytania, ale w praktyce od Twojej wiedzy będzie zależeć bezpieczeństwo wielu osób. Zapamiętaj: zgłaszaj, zabezpieczaj, pomagaj - i zawsze kieruj się zasadami określonymi w przepisach.